0
0
Tradicionalne domaćice u snimcima na društvenim mrežama imaju velike kuće, lepe kuhinje, skupu garderobu, zdravu hranu i estetiku dokolice, a istraživačica roda i predavačica na Institutu za društvene studije i humanistiku u Skoplju Irena Cvetković kaže da to nije realnost većine nas, več klasno privilegovana fantazija.
Paradoks jeste upravo u tome da, dok su ove domaćice uglavnom okružene luksuznim životom, „trad-wife“ istovremeno šalje poruke da su obrazovanje i karijera sekundarni u odnosu na zasnivanje porodice. Ovaj pokret time ne propagira samo ekonomsku zavisnost žene od muškarca, nego pre svega proizvodi iluziju da je takva zavisnost danas moguća, stabilna i čak luksuzna, kaže Cvetković.
„Trad-wife mogu da budu uglavnom vrlo bogate žene, ili žene u vrlo bogatim porodicama. Za ogromnu većinu žena, naročito u našim društvima, to nije stvarna opcija. Čak i u konzervativnim brakovima danas se najčešće podrazumeva da rade i muškarac i žena, jer jedna plata vrlo teško može da održi domaćinstvo. Ova estetika prikriva materijalnu realnost da većina žena nema luksuz da ‘izabere’ potpunu ekonomsku zavisnost“, navodi naša sagovornica.
Ipak, ključni problem je, kako navodi Cvetković, to što se klasna privilegija predstavlja kao moralni ideal.
„Ženama se poručuje da su obrazovanje i karijera manje važni od porodice, ali im se ne kaže šta se dešava ako brak postane nasilan, ako muž izgubi posao, ako se porodica raspadne, ako žena ostane bez prihoda, penzije, imovine ili radnog iskustva. Ekonomska zavisnost se prikazuje kao romantična zaštita, a u praksi često znači smanjenu mogućnost izlaska, pregovaranja i donošenja odluka. Zato bih rekla da trad-wife trend ima važnu političku funkciju da ekonomsku ranjivost žena predstavi kao ženstvenost, moralnost i porodičnu sreću“, ističe ona.
„Rađaj više nego što možeš da priuštiš“
Žena ubijenog konzervativnog političara i osnivača organizacije Turning Point, Erika Kirk, pozvala je devojke na samitu da „rađaju više nego što mogu da priušte“.
Ovi pozivi su opasni jer su političke poruke mladim ženama, ali vrlo vešto zapakovani kao dobronamerni saveti o porodici, kaže Cvetković, navodeći da je to deo šireg desničarskog obrta u kojem se ženska nesigurnost i iscrpljenost koriste kao dokaz da je emancipacija bila greška.
„Erika Kirk je ovde posebno zanimljiva jer sama predstavlja paradoks tog ideala. Ona ženama propoveda skromnost, porodicu i povlačenje u tradicionalne uloge, ali ona sama nastupa kao liderka, javna figura i CEO Turning Point USA. Dakle, ona nije domaćica u idealizovanom trad-wife smislu nego politička radnica savremene desnice, i to vrlo uspešna. U tome se kriju i opasnost i kontradikcija ovog fenomena: žene sa realnom javnom moći ubeđuju druge žene da je njihova najveća vrednost upravo u odricanju od te iste moći„, objašnjava.
Poziv ženama da se odreknu glasa – muška politička agenda
Stav da žene treba da se odreknu svog glasa u korist muškarca tj. porodice takođe se mogao čuti na Samitu Turning Point USA, a ovo, kaže sagovornica N1, pokazuje da iza „trad-wife“ pokreta stoji šira politička agenda.
„Kada se ženama kaže da treba da se odreknu svog glasa u korist muškarca ili porodice, onda je to pokušaj da se žene politički deaktiviraju. Trad-wife pokret stvara ženu čiji se politički subjektivitet rastvara u porodici. Ona više ne nastupa kao građanka, radnica, biračica ili autonomna osoba, nego kao supruga i majka čiji se interes navodno prirodno poklapa sa interesom muža, dece, porodice, nacije i Boga. Zato ovo treba posmatrati kao širu političku agendu. I to pre svega kao mušku političku agendu, čak i onda kada je izgovaraju žene“, smatra Cvetković.
Cilj ove agende jeste da se porodica ponovo uspostavi kao osnovna jedinica političke kontrole – muškarac predstavlja porodicu, žena održava porodicu, a deca postaju argument za disciplinovanje celog društva.
„Tu se vidi veza između trad-wife trenda, antirodnog pokreta i savremene krajnje desnice. Svi oni pokušavaju da oslabe ideju žene kao autonomnog političkog subjekta i da je vrate u okvir porodice, poslušnosti i reproduktivne dužnosti“, navodi Cvetković.
„Patrijarhat se prodaje kao odmor od savremene iscrpljenosti“
„Trad-wife“ pokret u SAD-u poziva žene da se vrate prevaziđenim rodnim ulogama, pa čak i odreknu pojedinih građanskih prava, a Cvetković kaže da se ovi pozivi se pojavljuju sada zato što je neoliberalni sistem u krizi upravo tamo gde se najviše oslanja na žene – u neplaćenom radu brige, domaćinstva, rađanja i svakodnevne reprodukcije društvenog poretka.
„Neoliberalni sistem je decenijama privatizovao brigu i prebacio je na porodicu, a unutar porodice najčešće na žene. Zato su žene danas umorne i od posla, ali i od toga što istovremeno moraju da održavaju i sebe, i porodicu, i sistem koji njihov rad uglavnom ne priznaje kao rad“, navodi ona.
U tom kontekstu se javlja politika nostalgije, koja je, kako kaže Cvetković, veoma važna za savremenu krajnju desnicu jer nam nudi budućnost u formi idealizovane prošlosti – vreme u kojem su, navodno, rodne uloge bile jasne, porodica stabilna, muškarac hranitelj, a žena zaštićena u domu.
„Bauman bi to nazvao retrotopijom ili utopijom smeštenom u zamišljenu prošlost. Trad-wife trend funkcioniše upravo tako. On prepoznaje stvarnu iscrpljenost žena, ali je pogrešno imenuje. Umesto da kaže da je problem u ekonomiji, nesigurnom radu, nedostatku javnih servisa i neravnomernoj raspodeli brige, on kaže da je problem feminizam i ženska emancipacija. Njegova opasnost leži u činjenici da se patrijarhat danas prodaje kao odmor od savremene iscrpljenosti“, navodi naša sagovornica.
Zašto „trad-wife“ targetira mlade žene?
„Trad-wife“ targetira primarno mlade žene, a Cvetković smatra da ovo nije slučajno i podseća da je u jednom javnom nastupu Čarli Kirk sam rekao da savremena krajnja desnica ima problem da privuče mlade žene, naročito na Zapadu, jer su one politički liberalnije i češće se identifikuju sa feminizmom.
„Zato je desnica morala da pronađe jezik kojim može da im priđe. Trad-wife estetika je upravo taj jezik. Ona jeste politička propaganda ali upakovana u lifestyle sadržaj, lepa kuhinja, uredan dom, haljine, bebe, ženstvenost… Iz perspektive teorije socijalne reprodukcije ovde je reč o organizaciji rada koji održava društvo, kao rađanje, nega, kuvanje, čišćenje, emocionalni rad, briga o deci i starima, održavanje porodice. To je rad bez kojeg ekonomija ne može da funkcioniše, ali se najčešće ne priznaje kao rad. Trad-wife trend taj rad namerno ne politizuje, nego ga romantizuje kao prirodnu žensku ulogu“, kaže Cvetković.
„Trad-wife“ pokret u Srbiji i regionu
Cvetković kaže da ne bi nužno govorila o razvijenom trad-wife pokretu u Srbiji kao u SAD-u, ali da ovde svakako imamo širi antirodni i desničarski ekosistem koji širi vrlo slične ideje koje se plasiraju kroz jezik zaštite porodice, dece, tradicije, vere i nacije, a protiv feminizma, rodne ravnopravnosti, seksualnog obrazovanja i LGBTQ prava.
„U regionu se ove ideje vezuju za krajnju desnicu, pravoslavne crkve, konzervativne građanske inicijative, ali i za snažan uticaj američkih evangelističkih i anti-woke mreža. Dobar primer je Makedonija, gde se pojavljuje ogranak Moms for America, američke konzervativne organizacije, koji je organizovao konferenciju uz podršku poznatih kompanija, a zatim dobio i institucionalni prostor kroz susret u Skupštinu sa predsednicom Komisije za jednake mogućnosti žena i muškaraca“, objašnjava naša sagovornica.
Treba li da se plašimo „Sluškinjine priče“?
„Trad-wife“ pokret obnovio je strah žena od scenarija u kom će se nihova prava ponovo vratiti na nivo iz sredine 20. veka, a mnogi u pozivima ovakvih pokreta vide i mogućnost da se ostvare zastrašujući scenariji poput onog u planetarno popularnoj knjizi i seriji „Sluškinjina priča„. Cvetković kaže da treba da se prepustimo strahu, jer bi to zapravo bio politički luksuz.
„Pretnje su realne, mi vidimo pokušaje da se ograniče reproduktivna prava, da se žene vrate u privatnu sferu, a da se feminizam predstavi kao neprijatelj porodice. Ali ako sve prevedemo u sliku katastrofe, onda lako skliznemo u defetizam“, navodi.
Podseća da su žene kroz istoriju gotovo uvek živele pod nekom vrstom pretnje, ali isto tako, kako dodaje – žene nikada nisu samo čekale.
„Organizovale su se, povezivale, štrajkovale, pisale, brinule jedna o drugoj, pravile pokrete, ulazile u institucije, izlazile na ulice i izmišljale nove oblike solidarnosti. Zato mislim da je danas pitanje kako da iz ove krize otvorimo nove političke horizonte. Dakle, ne treba širiti paniku, ali ne treba ni umanjivati opasnost. Treba graditi nove saveze i nove jezike politike. Ako desnica ženama nudi povratak u prošlost, feministički odgovor ne može biti samo odbrana onoga što već imamo nego mora biti borba za drugačiji život“, zaključuje Cvetković.
